Gregoriaanse gezangen

Gregoriaanse gezangen zijn traditionele, eenstemmige en onbegeleide (a capella) Latijnse gezangen uit de Rooms-Katholieke Kerk. Ze vormen de oudste nog bestaande muziektraditie in de westerse wereld en werden vanaf de vroege middeleeuwen gezongen tijdens kerkdiensten en in kloosters.

Kenmerken
• Eenstemmig en onbegeleid: Iedereen zingt exact dezelfde melodie (monofonie), in principe zonder muziekinstrumenten.
• Latijnse teksten: De gezangen zijn altijd in het Latijn, de officiële taal van de oude Kerk.
• Vrij ritme: Er is geen strakke maat zoals in popmuziek; het ritme volgt op natuurlijke wijze de ademhaling en het ritme van de tekst. Melodie en toonhoogte zijn aanvankelijk minder belangrijk, maar in de loop der tijd wordt de melodische notatie nauwkeuriger. Dat komt onder andere door de uitvinding van de notenbalk, die bij deze muziek 4 lijnen heeft.
• Modale toonladders: De muziek is gebaseerd op oude kerktoonsoorten (modi), wat zorgt voor een serene, ingetogen sfeer.

Gregoriaans
De naam verwijst naar paus Gregorius de Grote (die regeerde van 590 tot 604 na Christus). Volgens de overlevering zou hij de melodieën hebben verzameld en gestandaardiseerd, nadat ze hem door de Heilige Geest (als een duif) waren ingefluisterd. In werkelijkheid ontstond de definitieve standaardisatie pas in de 8e en 9e eeuw onder het bewind van Karel de Grote. Gregoriaanse muziek is de eerste waarvan een volledig repertoire is genoteerd. Deze muziek heeft een functie in de rooms-katholieke eredienst (liturgie). Het is nog altijd de officiële muziek in de katholieke kerk.

De belangrijkste soorten gezangen
• Psalmen en antifonen: Kortere gezangen die worden gebruikt om het Bijbelboek Psalmen te zingen.
• Hymnen: Strophische lofzangen met een metrisch ritme.
• Vaste gezangen uit de Mis: Zoals het Kyrie, Gloria, Sanctus en Agnus Dei.

Schola Gregoriaans Groningen
Ton Tromp zingt tijdens de voorstelling gregoriaanse gezangen, die zoveel mogelijk op de inhoud van de vertelling is afgestemd. In de rechter kolom van deze pagina is de vertaling van de gezangen te lezen.

Ton Tromp is koorleider van het mannenkoor Schola Gregoriaans Groningen. Dit koor zingt enkele malen per jaar, elke vijfde zondag van de maand, tijdens de Gregoriaanse vespers in de Martinikerk. De voornaamste activiteit van de schola is het zingen van vesperdiensten. Daarnaast verzorgt dit koor af en toe een eucharistieviering of een ochtenddienst in de Martinikerk bij de Martinidiensten (GSp). Ook wordt de schola wel eens uitgenodigd om te zingen bij bijzondere manifestaties, zoals een lezing of de uitvoering van de Mariavespers van Monteverdi.

De Schola Gregoriaans Groningen is in het leven geroepen op initiatief van Ben van der Maas, begin jaren ’90 van de vorige eeuw. Dit koor richtte zich op het zingen in de vesperdiensten, die toen wekelijks door het GSp werden georganiseerd. Op gezette tijden werd de vesper gevierd met gregoriaanse gezangen. Vanaf de oprichting tot 2013 heeft de schola onder leiding gestaan van Frans Keverkamp. Hij heeft met een langzamerhand vaste groep zangers het gregoriaans in de vespers op een hoog niveau weten te brengen. Daarbij heeft hij ook voor een vorm van liturgie gekozen, die nauw aansluit bij de Anglicaanse Evensong. De vespers die deze schola zingt, zijn namelijk een combinatie van de vesper: met psalmen en het Magnificat, en de completen: met gezangen die aan het eind van de dag passen.

Foto: Ina de Raad